یسنا
یسنا چیست؟
یسنا یکی از مهمترین بخشهای اوستا است که شامل نیایشها، سرودها، و تشریفات آیینی دین زرتشتی میشود. واژهٔ «یسنا» از ریشه اوستایی *yasna-* بهمعنای «نیایش» یا «ستایش» گرفته شده است. این متن اساس مراسم سدرهپوشی و آیینهای عبادی زرتشتی است و به ویژه در آیین گهنبارها و یزشن استفاده میشود.
بخشهایی از یسنا، مانند گاثاها، به زبان اوستایی کهن سروده شدهاند و به زرتشت نسبت داده میشوند، در حالیکه سایر بخشها به اوستایی نو هستند.
ساختار و بخشهای اصلی
یسنا در نسخههای موجود شامل ۷۲ هات (Hāiti یا Hāt) است. فهرست زیر نمای کلی از بخشهای آن را ارائه میدهد:
بخشهای کلی
- هات ۱–۲۷ : نیایشهای آغازین و مقدماتی، شامل یسنای کوچک و بخشهایی از فروردین یشت
- هات ۲۸–۳۴ : گاثاها – گاثای اهونَوَد (Ahunavaiti Gatha)
- هات ۳۵–۴۱ : ادامهٔ سرودهای ستایش و نیایش ایزدان
- هات ۴۲ : دعای اشم وهو و نیایشهای کوتاه
- هات ۴۳–۴۶ : گاثا – گاثای اوشتَوَد (Ushtavaiti Gatha)
- هات ۴۷–۵۰ : گاثا – گاثای سپَنتَ مَدو (Spenta Mainyu Gatha)
- هات ۵۱ : گاثا – گاثای وُهُو خشتَرَ (Vohu Khshathra Gatha)
- هات ۵۲ : گاثا – گاثای وهیشتویشت (Vahishtoishti Gatha)
- هات ۵۳ : سرود پیوسته با گاثاها (به نام هات پایانی)
- هات ۵۴–۷۲ : یسنای بزرگ – شامل نیایشها و دعاهای آیینی مفصلتر
اهمیت مذهبی
یسنا متن اصلیِ مراسم یزشن است؛ آیینی که در آن کشیشان زرتشتی (زوت و راست) با اجرای دقیق واژهها و حرکات آیینی، نوشیدنی مقدس هئومه را آماده و تقدیس میکنند. این مراسم از جایگاه بسیار بالایی در آیینهای عبادی زرتشتی برخوردار است.